[ 157 ] مقاله در بيان امراض معده و ببايد دانست كه سوء المزاج معده يا حار ساذج است و ماده ندارد و علامت او عطش بسيارست و خشكى در فم معده و قلت و ( ريق ) و آروق نيز دخانى و سرعت فساد اغذيهء لطيفه درو و قلت شهوت غذا و ميل و اشتياق بچيزهاى ترش و راحت يافتن به خوردن آن . و علاج درين صورت به خوردن جلّاب و شربت است از سكنجبين ساده كه ترشى درو غالب باشد ده درم و يا از رب ريواج و يا ربّ سيب ترش و يا ربّ غوره از هركدام كه حاضر باشد ده درم با ده درم گلاب و آب برف مقدارى كه كافى باشد و يا يخ و اين سوء المزاج را خوردن آب سرد بغايت نافع است خصوصا بوقت هضم طعام اما نه چنان بسيار بايد كه بسبب بسيارى آب در غذا فساد حاصل گردد و همچنين خوردن دوغ ترش نيز نافع است كه سرد باشد اما دوغ بالاى غذا بايد خوردن كه مفسد غذاست و غذا درين مقام آش زرك و يا تمر هندى با قدرى نخود و ماش مقشر است با شيرهء مغز بادام و مضربه كه مراد به آن آش به سركه است بسيار موافق است و اگر درين غذا قدرى كشمش اندازند صواب باشد تا طعم او باعتدال آيد و نيز در كشمش تقويت معده گفته‌اند . و اگر سوء المزاج حار يا صفرا باشد علاج تنقيه معده است از خلط صفراوى بعد از تحقق علامت و تعين سبب و علامت او عطش دايم و گريه و قلق كه مراد به اينها اندوه و تلواثه است و تلخى دهن و زردى زبان و بيرون آمدن صفرا و ظهور او بقئ و براز و زردى بول و آروق بدبوى بعد از خوردن طعام پس معده را بقئ كردن پاك بايد ساخت به خوردن آب گرم و سكنجبين و تخم خربزه جوشيده و بيخ سوسن جوشيده و شبت و تخم ترب جميع